Pionieren voor creëren van maatschappelijke waarde

Voormalig vliegkamp Valkenburg bij Katwijk is nu nog grasland. Rijnland en Dunea hebben het idee om innovaties zoals aquathermie en nieuwe sanitatie toe te passen voor de 5.000 – 5.600 nieuwbouwwoningen die worden gebouwd. “Samen met Dunea zien wij kansen om met de bouw het gebruik en hergebruik van water op een andere manier toe te passen, ” aldus innovators Fons Dekkers van Rijnland en Ewout Hekhuizen van Dunea.

Duurzame energie
Tot nu toe is het heel vanzelfsprekend dat een wijk een gasleiding heeft voor warmte en dat het afvalwater via één pijp richting het riool gaat. Dat kan beter. Dekkers: “Net als dat je papier en glas scheidt van elkaar, omdat je het dan veel makkelijker kunt recyclen, zou je hetzelfde kunnen doen met afvalwater.” Hekhuizen: “En water dat door leidingen loopt, heeft een temperatuur. Daar kun je gebruik van maken. Het is een bron van duurzame energie die nog maar weinig wordt benut.”

Afvalwater benutten
”Nu transporteert Rijnland zowel het vieze als het relatief schone afvalwater kilometers ver om het te zuiveren,” legt Dekkers uit. “Je kunt flink besparen door het toiletwater apart in te zamelen en af te voeren naar de zuiveringsinstallatie en het andere ‘grijze’ water van de douche, gootsteen, wasmachine en afwasmachine ter plekke zuiveren. Grijs water is 75 procent van het totale afvalwater in een huishouden.” Met de nieuwste technieken is het mogelijk om het water lokaal van zeepresten en dergelijke te ontdoen en het terug te brengen in het watersysteem in de wijk is. “Dat scheelt materiaal bij de aanleg van een persleiding naar de zuivering, energieverbruik om het erheen te krijgen en het scheelt ook dat je veel minder water hoeft te zuiveren,” somt hij de voordelen op. Om de afvalstromen te scheiden moet er een extra rioolbuis voor het afvalwater de grond in. Dat brengt kosten met zich mee. Dekkers schat dat het ongeveer € 500, – per woning extra kost. Daarnaast moet er bij het bouwen ook rekening worden gehouden met de planning, omdat zo’n extra rioolbuis niet alleen ruimte inneemt, maar ook moet worden geïnstalleerd.

Koude levering
Vanuit het oogpunt van duurzaamheid en het terugdringen van de CO² uitstoot zullen nieuwe woningen zonder gas worden verwarmd. Voor het verwarmen van woningen komt er een warmtenet vertelt Ewout Hekhuizen. “Het idee is trouwens dat het niet alleen gaat om het verwarmen van woningen. Er is ook behoefte aan koude-levering, vooral in de hete zomers.” Als deze technologische toepassing doorgang vindt, zijn hiervoor eveneens vier leidingen nodig, wat het totaal aan extra leidingen op zes brengt. “We slaan in de zomer warm water op in de grond en halen in de winter dat warme water naar boven. En andersom kunnen we dankzij een warmte-koude opslag in de zomer de koude benutten die we in de winter hebben afgetapt,” legt Hekhuizen uit.

Warmte winnen
Het voordeel is dat er al twee grote drinkwaterleidingen van Dunea door het gebied lopen. “Die functioneren straks als bron,” aldus Hekhuizen. “Ook kan er uit andere waterbronnen warmte worden gewonnen, zoals het Valkenburgse Meer of afvalwater. Aquathermiebronnen zijn er genoeg en die geven een goede basistemperatuur, maar als het echt koud wordt, is aanvullende verwarming noodzakelijk. Daarom komt er op verschillende plekken in het nieuw te bouwen dorp een warmtepomp om de watertemperatuur van het warmtenet verder te kunnen opwarmen. Deze pompen zijn elektrisch aangedreven en wekken op een duurzame manier energie op. ”

Duurzaamheidsconcept
Om deze innovatie op het gebied van water te kunnen realiseren is er een integraal concept opgesteld door Dunea en Rijnland. In dit concept wordt het maximale eruit gehaald aangaande duurzaamheid op het gebied van water. Dat heeft consequenties voor de inrichting van straten waarbij slimmer gekeken moet worden naar hoe leidingen in de ondergrond lopen. “Om deze maatregelen te kunnen doorvoeren zullen we goed met elkaar moeten samenwerken,” zegt Dekkers. “Een dergelijk innovatief duurzaam watersysteem vraagt van ons dat we integraal nadenken over gebiedsontwikkeling. Als we er met alle partijen uitkomen, dan kan Valkenburg als voorbeeld dienen voor andere nieuwbouwwijken.”

Bestemmingsplan
De intentieovereenkomst over het warmte en sanitatieconcept tussen gemeente Katwijk, het Rijksvastgoedbedrijf, ontwikkelaar BPD, Rijnland en Dunea is deze week getekend. Wij hebben van begin af aan samen met als volwaardige gesprekspartner aan tafel gezeten, met als doel de wereld een beetje beter te willen maken met elkaar,” vertelt Dekkers. Hekhuizen knikt instemmend: “En nu kijken we uit naar de resultaten van het haalbaarheidsonderzoek. Een belangrijke stap voor we verder gaan.”

Maatschappelijke waarde
Ook intern vraagt dit de nodige samenwerking. “Mensen willen heel graag. Tegelijkertijd betekent bezig zijn met innovatie ook een andere manier van werken. Het vraagt lef op bestuurlijk niveau en als we bezig zijn met innovatie betekent dat ook dat we op een andere manier moeten gaan werken en we op een andere manier resultaten gaan meten. De uitkomsten zijn namelijk onzeker,” aldus Dekkers. Dat vraagt om een andere manier van organiseren. “Als je allerlei doelstellingen gaat vastleggen dan biedt dat geen ruimte om te pionieren. Sterker nog dat belemmert je om te innoveren. Het gaat er namelijk niet om wat het Rijnland of Dunea oplevert. Het gaat veel meer om de maatschappelijke waarde die je toevoegt.”

Andere partijen
“We hebben nu dit hele traject samen met elkaar doorlopen,” zegt Hekhuizen. “Het belangrijkste is nu dat we doorpakken en laten zien dat dit kan.” Daarvoor hebben Rijnland en Dunea ook andere partijen nodig. Dat varieert van projectontwikkelaars tot woningcorporaties en gemeenten. Het gaat om de waarde van water in tuinen, daken en wegen en natuurlijk om het drink- en afvalwater. “Wij hebben naast al die partijen ook samenwerking nodig met bijvoorbeeld engineers, die bepaalde puzzelstukjes voor ons moeten gaan oplossen.”

Kennissessies
Een oplossing is volgens Dekkers dat er nu gesproken gaat worden met allerlei projectontwikkelaars. “Daar zitten wij op dit moment veel te weinig mee aan tafel. Wij zouden bijvoorbeeld kennissessies kunnen organiseren samen met de gemeente Katwijk. Persoonlijk zou ik het mooi vinden als we ‘launching-customer’ zouden kunnen zijn voor een aantal innovatieve bedrijven.” Daarmee raakt Dekkers meteen en teer punt, want zoals ook Hekhuizen al aangaf, zijn tot nu toe de juiste start-ups of innovatieve bedrijven nog niet op hun pad gekomen.

Challenge
Het Valkenburgconcept is ontstaan in gesprek met anderen. Dat is waarom het platform Value4water oproepen tot samenwerking heeft gedaan. Er zijn innovatieve partijen nodig zijn om deze watertransitie te realiseren. “Wellicht dat we een challenge moeten uitschrijven,” oppert Dekkers. “Het is dan belangrijk om heel duidelijk aan te geven waar behoefte is aan innovatie. Voor die onderdelen kunnen we jonge, startende ondernemers te vragen.”

Toekomstperspectief
Waar staan de waterbedrijven van de toekomst in 2050? Hekhuizen: “Alle energie die we nodig hebben, wekken we zelf op en wij hebben een grote rol gehad als het gaat om de warmtetransitie. Dekkers vult hem aan: “We zetten nu de eerste stappen in nieuwe sanitatie. Over dertig jaar is dat veel verder uitgerold en zijn we nog beter in het zuiveren en terugwinnen van water door hergebruik van ons afvalwater. Tegen die tijd benutten we bovendien de warmte en koude uit ons water optimaal. Ook hebben we als waterbedrijven een meer publiek karakter en zorgen we ervoor dat het rendement niet alleen voor onszelf en de bouwers van woningen is, maar ook ten goede komt aan de bewoners zelf.”

Delen

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin